مذهبی و تاریخی  خالی از ذکر نمی باشد:

الف:قیدار نبی (ع)

      نام قیدار که بنا به روایات گوناگون قبر حضرت قیدار نبی (ع)، از سلسله جلیله و اجداد حضرت رسول اکرم (ص) می باشد ،که قسمتی از نصب وی را چنین می شمارند:

....سلامان بن حمل بن قیدار بن اسماعیل بن ابراهیم خلیل الله بن ناروخ ...که بیست و پنجمین جد پیامبر اسلام بوده و پسر حضرت اسماعیل و پدر بزرگوار آن حضرت ابراهیم خلیل الله می باشد. چنانکه اشاره گردید قبر حضرت قیدار (ع) که از اصلاب شامخ و ارحام مطهر میباشد،بدست بلغارخاتون دختر ارغون شاه بقعه احداث و در تاریخ 1319 هجری توسط شخصی بنام امیر افشار که جهانشاه خان لقب داشت گنبد و مقبره شریفش را با بهترین وضع آن زمان تعمیر نمود.ودور تا دور مقبره حجرات فراوانی قرار داد. و حوضه علمیه را آن زمان برای اجتماع طلاب و روحانیون تاسیس نموده است ودر این حوضه  اساتید علوم دینی و طلاب زیادی مشول به کار می شدند. و همچنین مسجد جامع امروز که محل اجتماع و برگزاری نماز عبادی سیاسی جمعه می باشد، بدست وی احداث گردیده است. وجود مقبره ی حضرت قیدار نبی (ع) در رونق این شهر سهم بسزایی داشته و در ایام گوناگون زائران گوناگونی را پذیرا است.

ب:خدابنده

     رهگذران و مسافرانی که از تهران و زنجان بسوی قیدار یا بالعکس حرکت می کنند در چهل و پنج کیلومتری قیدار در دشت فراخ و گسترده ( کنگرلند) گنبد معظم و با شکوهی را می بینند که بر دهکده مجاور و کوچک خود بنظر تحقیر می نگرد که سلطانیه نام دارد. این گنبد بقایای آثار یکی از بلاد معظم اسلامی است که در آغاز قرن هشتم هجری بنیای آن گذاشته شد،و در اندک زمانی یکی از مراکز سیاست و تجارتی مهم دنیا گردید.

       دشت کنگرلند که برای نخستین بار جلب نظر ایلخانان مغول یعنی ارغون خان(690-683)را نمود و درصدد برآمد که شهری در همین چمن بنا کند و آن را بعلت داشتن موقعیت خاص پایتخت قرار دهد به همین منظور فرمان داد شهر جدیدی در همین محل بنیان نهند اما دیری نگذشت که عمر ارغون خان به پایان رسید و پس از آن وقتی که غازان خان بن ارغون بر اریکه ی سلطنت تکیه کرد ابتدا مصمم شد بنای نیمه تمام را به اتمام رساند اما به عللی منصرف شد و چون بعد از غازان خان برادرش سلطان محمد اولجایتو به ایلخانی مغول رسید و مذهب شیعه را قبول کرد(716-703) در صدد برآمد شهری را که پدرش بنیاد نهاده بود و به علت مرگ وی نیمه تمام مانده بود، به پایان برد. لذا در بهار سال 704 هجری روزی که تماو امراء دربارش حاصر بودند دستور داد که شهری که دور باروی آن 3000 گام باشد بنا کنند و از میان آن قلعه ای که 2000 گام دورش باشد از سنگ تراشیده بنا کنند. دیوار قلعه طوری بود که بر روی آن چهار سوار می توانستند پهلوی هم راه بروند. اصل قلعه به شکل مربع بوده است و طول هر ضلع آن 5000 گز بوده است و یک دروازه و 16 برج داشت. این بنای تاریخی که گنبد آن بزرگترین گنبد اسلامی است، یکی از شاهکارهای معماری سنتی ایران به شمارمی رود. اولجایتو بتدریج وبراثرمصاحبت و تشویق علامه ی حلی و نقیب مشهد طوسی و سایر علماء تشیع در قبول مذهب شیعه راسخ تر شد و تمام بزرگان را نیز به قبول مذهب شیعه مکلف ساخت و بر اثر علاقه ی شدیدی که اولجایتو به تشیع داشت به ایشان لقب خدابنده دادند.

      سلطان محمد خدابنده(اولجایتو) در28رمضان716هجری در40سالگی دارفانی را

وداع گفت ودر گنبد خود درسلطانیه بخاک سپرده شد.و بدین سان خدابنده نامی است که ازاولجایتو گرفته شده است.

             ازهمکاری ارزشمند آقای عباس محرمی بی نهایت سپاسگزارم